Restauratie Start en Overzicht 2008

"Friezenkerk hoopt op Friese steun..."
Gedeputeerden op werkbezoek in de schaduw van Vaticaan

img-nijpelsROME 27 februari 2008 - ,,Nee, de kerk staat niet op instorten. Zo erg is het nu ook weer niet. Maar er moet nu wél wat gaan gebeuren.” Pater Tiemen Brouwer (Dominicaan) is sinds kort de nieuwe pastoor van de kerk van de heilige Michaël en Magnus in Rome; beter bekend als de Kerk van de Friezen. In het eerste weekeinde van maart komt Commissaris van de Koningin Nijpels en zijn voltallige college van Gedeputeerden naar Rome om te kijken hoe het er met de kerk voorstaat.

"Ed Nijpels geeft startschot ..."
Grootscheepse renovatie Friezenkerk Rome


img-startschot Nijpels in Kerk der Friezen

 

Rome 2 maart 2008 - Hoe vaak hebben het kerkbestuur en de vrijwillligers niet aan de kerkgangers gevraagd gul te zijn tijdens de collecte om de restauratie van de kerk mogelijk te maken. Zoals al enkele dagen geleden op de website vermeld werd, is het nu eindelijk zover, de restauratie kan eindelijk beginnen. Dus was het een heel bijzondere zondag in de Friezenkerk: de Commissaris van de Koningin van de Provincie Friesland, Ed Nijpels, die hiervoor met het College van de Gedeputeerde Staten van de Provincie naar Rome was gekomen, heeft na de viering officieel de steiger achter het hoofdaltaar klaar gezet voor de werkzaaamheden. Het verloop van de restauratie zal regelmatig op de website gemeld worden, zodat iedereen kan zien wat er gebeurt.

img1
img2
"Restauratie van de Sint Pieter..." Of?

img-wagenROME 30 april 2008 - In de buurt van het Vaticaan hebben we deze foto kunnen maken: Een kleine vrachtwagen brengt een steiger aan voor een restauratie. Dat moet dan toch wel voor de Sint Pieter zijn, want daar wordt voortdurend aan gerestaureerd. Mis! In dit geval is het voor een heel klein broertje vlakbij die grote Sint Pietersbasiliek. Enkele weken geleden draaide de Friese Commissaris der Koningin Ed Nijpels symbolisch de eerste schroeven van een steiger aan. Het duurde dan nog even voordat alle vergunningen in huis waren, maar op 29 april 2008 was het dan eindelijk zover. Het afleveren van de steigers markeerde het echte begin van de restauratie van ons aller Friezenkerk.


img1
img2
img3

Pastoor van de Friezenkerk,
Pater Tiemen Brouwer, heeft lang uitgekeken naar dit moment.

img4
img5
img6
img7
img8
img9

En zoals overal geldt hetzelfde in Italië:
na gedane arbeid is het goed rusten. Schafttijd!

img10

Op Koninginnedag, heel toepasselijk,
begon het opbouwen van de steigers in de kerk zelf.
Het is feest, de restauratie is begonnen .

"Een contract..." Dé restauratie
img 9mei
ROME 9 mei 2008 -
Op vrijdag 9 mei 2008 werd in de Titus Brandsma-zaal het contract getekend voor de eerste fase van de restauratie van de Friezenkerk. Een fles XII apostelen-wijn heeft aan dit belangrijk moment een sprankelende tint gegeven! De werkzaamheden zijn op maandag 12 mei j.l. gestart. De redactie wenst alle bij de restauratie betrokken personen veel succes.

In de kerk waren aanwezig architect Antonio Sperandio, geassisteerd door Ingenieur Bruno Zeuli, door de architect gevraagd om de wettelijk verplichte veiligheidseisen in de gaten te houden. Verder waren er twee leden van de Aartsbroederschap, onder wie de heer Piacentini. Van de kant van het bouwbedrijf EdilRestauri was de directeur Pietro de Girolami uit Vicenza overgekomen. De Nederlandse gemeenschap was vertegenwoordigd door René van Hees, administrateur en lid van de restauratiecommissie, en rector Tiemen Brouwer.. De redactie wenst alle bij de restauratie betrokken personen veel succes.
img2
Ondertekening van het contract door alle belanghebbende partijen.
De fles wijn staat al klaar....
In vino veritas...

Na korte tijd ging het hele gezelschap naar boven naar de Titus Brandsmazaal. Daar lagen twee teksten van het contract gereed om te ondertekenen. Namens EdilRestauri de heer Girolami en pater Tiemen Brouwer namens het Willibrordcentrum hebben beiden teksten ondertekend. René had inmiddels een fles XII apostelen-wijn geopend. Al was het vroeg op de ochtend, werd er getoast op deze eerste ondertekening. De wijn werd door de Italiaanse kenners als ’amabile’ gekwalificeerd. Ieder van de aanwezigen werd een fles van deze Nederlandse wijn gegeven, hetgeen zeer op prijs werd gesteld.

img3Als in de wijn de waarheid zit, mogen wij hopen dat de restauratie een ’amabile’ resultaat zal bereiken.

Eerste werkdag...
Maandag 12 mei: de eerste werkdag van de restaurateurs in de Friezenkerk.
Nu gaat de restauratie dan toch echt beginnen!
img4 Een restaurateur en de heer Jozef van Ardenne controleren nauwkeurig de schade aan het plafond van de kerk.
img5Wie had zich ooit kunnen voorstellen dat er zulke mooie kleuren te voorschijn zouden komen...


img0
ROME 4 oktober 2008 -

De zomer is voorbij, en dus is het de hoogste tijd nog eens te berichten over de restauratie in onze kerk. Inmiddels is het plafondgedeelte boven het priesterkoor klaar.





img1De verzakking in het plafond die in de linkerhoek voorin geconstateerd was is met ijzeren staven vastgezet zodat de doorbuiging niet groter wordt. Tussen de ramen in dit eerste gedeelte is het sierstucwerk schoongemaakt. Een van deze stucwerken bevat de symbolen van de aartsengel Michael. Er is een banderol te zien die met een grijze verf was bedekt. Inmiddels is deze banderol schoongemaakt en zijn de woorden ‘quis ut Deus’ te voorschijn gekomen, de betekenis van de naam Michael: ‘Wie is als God?’

img2
Voorlopig gaat de restauratie nog door in het priesterkoorgedeelte maar een verdieping lager. Ook wordt de apsis zelf nu onder handen genomen. Juist dezer dagen zijn hier twee ontdekkingen gedaan. Een van de twee heeft grote consequenties. Het programma van de restauratie van de apsis wordt erdoor veranderd. Onder de grijze en roze verflagen, die in het begin van de vorige eeuw op de muren van de kerk zijn aangebracht is een beschildering van ‘finti marmi’ (namaakmarmer) ontdekt. Enkele steekproeven hadden al duidelijk gemaakt dat het om vijf, zes verschillende marmersoorten gaat die op de muur zijn weergegeven. Deze marmersoorten komen overeen met het echte marmer waaruit het apsisaltaar is samengesteld.

img3
Op deze foto ziet u de restauratrice Elisabetta met een sterk wasmiddel de grijze en de roze verflaag weghalen. Het schoonmaakspul is zo sterk, dat ze dit werk slechts met een gasmasker voor de mond kan uitvoeren.

img4
Onder haar handen komen de ‘finti marmi’ te voorschijn.

We hebben nu besloten dat in de apsis wordt teruggerestaureerd naar deze oude laag, aangebracht in het midden van de negentiende eeuw nadat de kerk door brand was aangetast. Dit maakt de restauratie van het apsisgedeelte weliswaar eens zo duur (van € 12.200,00 naar € 23.500,00) maar gezien de artistieke waarde van de beschildering uit de achttiende eeuw leek ons deze aanpassing van het project meer dan verantwoord. De apsis zal er in de toekomst veel rijker en bewerkter uitzien.

Een tweede ontdekking...
img5
Een tweede ontdekking betreft het altaarschilderij. Op dit schilderstuk van Ricciolini uit de zeventiende eeuw staan de twee patroonheiligen van de kerk: de H.Michael op het moment dat hij het zwaard in de schede steekt en de H.Magnus met martelaarspalm en evangelieboek in de hand. Rechtsonder zien we de H.Gregorius de Grote. Deze was het aan wie de H. Michael verscheen boven de Engelenburcht. Dit gebeurde tijdens een smeekprocessie door de stad. Paus Gregorius had deze laten houden om de pest af te wenden die onder de bewoners talloze slachtoffers eiste. Het gebaar van de aartsengel duidde er op dat de ziekte was afgelopen.

Onder aan dit schilderij was een bobbel geconstateerd. Het leek er op dat aan de achterkant van de schildering neervallend puin omlaag was gekomen dat tegen het doek drukte. Dus alle reden om dit te onderzoeken. De restaurateurs wisten niet wat ze zagen toen ze het schilderij weghaalden.

img6
Er kwam een grote massa houtskool naar beneden die het hele altaar bedekte.

img7
img8
Was dit nog een overblijfsel van de brand uit de negentiende eeuw? Ook kwam er een massa geheel verteerd houtwerk te voorschijn, verder rode lappen en asfaltplaten.

img9
Alles overdenkend kwamen de restaurateurs tot deze conclusie: bij een vorige restauratie heeft men vermoedelijk maatregelen willen nemen om het schilderij van achteren tegen vocht of temperatuurswisseling te beschermen. Tegen de achtermuur van de apsis waren houten balken aangebracht waarop houten platen zijn getimmerd. De ruimte tussen muur en platen werd opgevuld met een grote massa houtskool, zijnde vochtopnemend. De houten platen werden bedekt met asfaltplaten en de asfaltplaten met de rode doeken. Daarop kwam het schilderij. Welnu de houten platen zijn totaal vergaan.Het gevolg hiervan was dat de massa houtskool naar beneden is gezakt en aan de onderkant tegen het schilderij is gaan drukken.

Het is maar goed dat dit nu ontdekt is. De oplossing wordt vermoedelijk, dat er nieuwe houten platen tegen de balkjes getimmerd worden en dat de ruimte achter deze platen wordt opgevuld met een modern middel dat beschermt tegen temperatuurswisseling.

ROME 3 december 2008


"Restauratie en Radio Maria..."
Een gewone woensdag in de Friezenkerk

img1 Een verslaggever heeft even een moment, en kan bij de Friezenkerk binnengaan tijdens de openingsuren van de woensdag, het moment van de algemene audiëntie van de Paus. Gewoon even een kijkje nemen, wie is er zoal aanwezig, en hoe staat het eigenlijk met die restauratie...?? Dat de herfstvakantie al voorbij en de kerstvakantie nog niet begonnen is, dat kun je nu wel zien in de Friezenkerk. Het laagseizoen is ook voorbij en een ander nog niet aangebroken, dus er waren enkel vrijwilligers, voor koffie, rondleiding en restauratie te bespeuren, benevens de werkers op de steigers in de kerk.



Vandaag geen pelgrim...
Maar nee, er is toch een pelgrim aanwezig!

img1

Ons aller Teresa Murkens was terug van weggeweest en wel van een pelgrimsreis naar het H. Land. Ginds is ze ons kerkje niet vergeten en hier poseert ze trots naast enkele geschenkjes, meegebracht voor de Titus Brandsmazaal: een afbeelding van het laatste avondmaal, een tekst van het Onze Vader in het Nederlands, en een in het Fries!

Restauratie...

We namen de moeite eens op de steigers te klauteren en wel tot bovenaan toe.
Het is interessant van dichtbij de vele details op de muren en het plafond te kunnen zien, die je anders gewoon niet ziet of waarneemt.

img2

Een van de drie restaurateurs, Rosaria, gunt ons een blik in haar potten en pannen en de verfpotten. Eerst zijn de drie een beetje verbaasd iemand hierboven aan te treffen, maar met een woordje uitleg zijn ze zelfs bereid een streepje aan het plafond te maken, zodat een foto op de site geplaatst kan worden. Ze vertellen me dat volgende week al de steigers weer verplaatst worden, over het doksaal en het historische orgel.

Dan is alweer een stukje van de restauratie achter de rug.

img3

Rosaria troont me dan ook nog trots mee voor een “anteprima”, een primeur, namelijk het fresco van Sint Willibrordus, dat er fris uitziet. Ze weet nu dat deze heilige voor ons kleine landje een bijzondere betekenis heeft. Als de steigers naar het achterste gedeelte van de kerk verhuizen, kunnen we op zondag weer op een enigszins normale manier de eucharistie vieren.

img4
img5Dank aan de werkers, Rosaria en Livio, en aan Jozef van Ardenne (r), die het geheel technisch begeleidt.

Radio Maria...
img6
E. H. Roderick Vonhögen, priester te Amersfoort van het bisdom Utrecht, is enkele dagen in Rome en profiteert van de gelegenheid om alvast enkele opname’s in te blikken voor Radio Maria, waarvoor hij zich inzet. Uitzendingen kunnen gevolgd worden via de website www.katholiekleven.nl. Hij neemt de koe bij de horens en strikt meteen P. Tiemen Brouwer, OP, de pastoor van de kerk, voor een half uur uitleg over de Friezenkerk en haar restauratie. Donateurs natuurlijk altijd welkom!


Foto impressie eerste fase