Huisgenoten in de Friezenkerk

De Aartsbroederschap

huisgenoot-1

Inleiding

De Friezenkerk heeft een lange geschiedenis met de Lage Landen. Maar in de loop van die geschiedenis waren er hoogte- en dieptepunten. Zo waren er na de Reformatie eeuwenlang nauwelijks bewoners van de Lage Landen die de band met Rome konden onderhouden. Toch bleef de Friezenkerk in gebruik, en daardoor bewaard voor het nageslacht, door een bijzondere groep gelovigen. Zij zijn onze huisgenoten in de Friezenkerk...

De Aartsbroederschap van het H. Sacrament

Een broederschap is een groepering van gelovigen die een aantal doelen nastreeft. Allereerst de sterking en de beleving van het eigen geloof. Vervolgens hebben een aantal broederschappen zich ook geëngageerd in maatschappelijke acties, in caritatieve initiatieven en ondersteuning van de locale parochies. Ook in ons land bestaan er nog altijd een hele reeks broederschappen, waarvan bij vele de wortels eeuwen in de tijd terugreiken.

huisgenoot 2In maart 1540 werd de Aartsbroederschap van het H. Sacrament gesticht in de Sint Pietersbasiliek. We bevinden ons dan onder het pausschap van Paulus III Farnese (paus van 1534 tot 1549). Op dat moment was de huidige basiliek volop in aanbouw. De eerstesteenlegging van de huidige Sint Pieter gebeurde in het jaar 1506. Onze Aartsbroederschap was de vierde dergelijke groep in Rome. Zij werd gesticht met het doel de cultus, de vroomheid en de devotie tot het Heilig Sacrament van het Altaar, de Eucharistie, te helpen bevorderen, en wel met “alle ijver” die maar mogelijk was. De Aartsbroederschap wilde dit doel vooral in de Sint Pietersbasiliek nastreven, de grootste kerk der christenheid. Gegeven de status van de Sint Pieter was de waardige viering en verering van de Eucharistie van groot belang.


Regels, organisatie en geschiedenis


Paus Paulus III keurde de eerste statuten en regels voor de broederschap goed. De officiële naam luidde: “Aartsbroederschap van het Allerheiligst Lichaam van Christus”. In 1578 werd de naam veranderd in: “Aartsbroederschap van het Allerheiligst Sacrament”. Alle clerici van de Sint Pieter waren lid van deze Aartsbroederschap, alsmede de leidende bisschoppen en priesters van de Sint Pieter. Zo is de aartspriester van de Sint Pieter, tegenwoordig aartsbisschop Comastri, nog altijd de hoogste geestelijke bestuurder van deze broederschap. Daarnaast telde de broederschap een groeiend aantal lekenleden, die de doelstellingen van de groepering hielpen realiseren. De statuten, voor het laatst fundamenteel gewijzigd in 1924, voorzien in een gedetailleerde leiding. Er zijn allerlei functies binnen de broederschap, die natuurlijk met administratie, financies, archiefbeheer e.d. van doen hebben. Verder zijn er de interne taken die helpen het doel van de broederschap te bereiken: leden zijn verantwoordelijk voor de gewaden, voor de waardige viering van de liturgie, voor de nieuwe leden, voor het ambt van koster, enz. De broederschap vergaderde in het begin in een zijkapel van de oude Sint Pieter, gebouwd door keizer Constantijn in de vierde eeuw. Ook haar vieringen en devoties hield de groep in enkele zijkapellen en aan enkele altaren van de oude Sint Pieter. Toen de bouw van de nieuwe Sint Pieter vorderde en gedeelten van de oude Sint Pieter een voor een afgebroken werden, moest de broederschap op een bepaald moment uitwijken.

huisgenoot-3

De Friezenkerk

Na een tijd van omzwervingen, waarbij de broederschap diverse kerken gebruikte, kwam zij uiteindelijk rond 1608 in onze eigenste Friezenkerk terecht. En hier begint dan het verhaal van de huisgenoten. De komst van de broederschap en hun gebruik van de Kerk van de HH. Michaël, aartsengel, en Magnus betekende in feite de redding van deze voor ons Nederlanders zo belangrijke kerk. Diverse andere historische kerken rond de Sint Pieter verdwenen. Maar deze kwam in het bezit van het kathedraal bestuur van de Sint Pieter, en werd dus in gebruik gegeven aan de broederschap. Als goede huisvaders beheerden zij de kerk en bewaarden haar tot op het moment waarop de tijd rijp was voor een hernieuwd engagement vanuit de Nederlandse kerkgemeenschap.

huisgenoot-4

Ongeveer 20 jaar geleden ondertekende Mgr. Muskens, toen de rector van het pauselijk Nederlands college, een gebruiksovereenkomst met de eigenaren van de kerk, het kathedraal kapittel van de Sint Pieter. Vanaf dat moment gebruiken de Nederlandse gemeenschap én de broederschap de kerk als huisgenoten.

Verleden en heden

Het spreekt vanzelf dat de broederschap, nu zij al bijna vier eeuwen de Friezenkerk gebruikt, vele hoogdagen gekend heeft. Op de bijgevoegde foto is te zien hoe in 1930 de uitvaart van Kardinaal Merry del Val in de Friezenkerk gevierd werd. Op het ogenblik bestaat de broederschap uit 35 leden. Dhr. Kees van Duin, sinds het begin van de vieringen in het Nederlands koster en acoliet, werd ook lid van de broederschap, om de band tussen de twee groeperingen in de Friezenkerk te versterken. De Nederlanders die de H. Mis om half elf op zondag bezoeken, merken niets van de broederschap. Maar dat betekent niet dat hun aanwezigheid niet meer bestaat. Elke zondagmorgen om acht uur vieren zij de Eucharistie in het Italiaans. Na de mis volgt dan een lang gezongen officie (koorgebed) in het Latijn, waarin de leden van de broederschap bidden voor de overleden en levende leden en hun families. Dit koorgebed heeft duidelijke monastieke elementen, zoals het psalmodiëren en het voorzingen door twee leden-kantoren. Verder zijn er de regelmatige aanbiddingmomenten voor het Allerheiligste.

huisgenoot-5

Vanuit onze huidige mentaliteit bekeken, lijkt de broederschap op het eerste gezicht een overblijfsel uit een andere tijd wat zichzelf overleefd heeft. Toch moeten we oppassen met dergelijke eerste indrukken. Eerst en vooral heeft deze groep gelovigen een historische plek voor de Lage Landen naast het Vaticaan eeuwenlang behoed en bewaard. Daarvoor verdienen zij onze waardering en dankbaarheid. Verder moet erop gewezen worden, hoezeer velen van ons ook vreemd staan tegenover de idee van een broederschap voor de persoonlijke vroomheid, dat deze groep gelovigen het toch al zo’n 465 jaar uitgehouden heeft. Dat is heel wat langer dan pakweg de Acht Mei Beweging. En tenslotte hebben zij de bevordering van een waardige viering en de vroomheid in verband met de eucharistie hoog in hun vaandel staan. Daarmee staan zij volledig in de lijn van de kerkgeschiedenis en zijn zij in harmonie met een van de thema’s van het pausschap van Benedictus XVI: de centrale rol van de eucharistie voor elke christelijke gemeenschap, en dientengevolge de waardige viering van en eerbied voor dit sacrament.

bron: Mario Bosi en Piero Becchetti, SS. Michele e Magno, Rome, Istituto di Studi Romani, 1973

huisgenoot-6

huisgenoot-7

huisgenoot-8

huisgenoot-10Glazen kast Img 7621 resize
In de uitstalkast ziet u links het rode habijt van de Medebroeder (‘Confratello’),
de grote vilten hoed wordt al heel lang niet meer gedragen.
We zien er ook een lantaarn die vroeger in Processies werd meegedragen.
Tegen de achterwand ziet u het Vaandel met het Wapen van het Aartsbroederschap,
dat vroeger tijdens Religieuze processie door de stad werd gedragen.
U ziet het Getijdenboek, uit de eerste helft van de 19de eeuw,
de ochtendgebeden worden nog steeds in het latijn gelezen.
Twee oude foto’s laten de ‘catafalco’ zien (vroeger werd het woord ‘lijktoestel’ gebruikt)
opgesteld in deze kerk van de HH. Michael & Magnus,
van de in februari 1930 overleden Cardinal Merry del Val,
de voormalige Staatssecretaris van het Vaticaan in de tijd van de Eerste Wereldoorlog.